KE przeprowadziła ocenę dyrektywy w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych
Komisja Europejska opublikowała na początku grudnia 2025 r. sprawozdanie podsumowujące główne ustalenia pierwszej oceny dyrektywy w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych (UTP) w łańcuchu dostaw produktów rolnych i spożywczych. Wyniki oceny pokazują, że choć dyrektywa jest wciąż na wczesnym etapie, już teraz przyczynia się do promowania sprawiedliwszego i bardziej zrównoważonego otoczenia biznesowego w łańcuchu dostaw produktów rolnych i spożywczych w całej UE. Sprawozdanie z oceny będzie stanowić bezpośredni wkład w refleksję KE, która planuje dokonać przeglądu przepisów dotyczących nieuczciwych praktyk handlowych. W ramach tego przeglądu ocenione zostaną sposoby lepszej ochrony rolników przed nieuczciwymi praktykami handlowymi, a w szczególności rozwiązania problemu, który uniemożliwiłby im systematyczną sprzedaż produktów poniżej kosztów produkcji.
Główne ustalenia KE
Chociaż ocena dyrektywy nie przyniosła jeszcze jednoznacznych wniosków na temat jej skuteczności, istnieją obiecujące oznaki zapobiegania i zwalczania nieuczciwych praktyk handlowych, a większe zaufanie do łańcucha rolno-spożywczego przyczyniło się do powstania bardziej odpowiedzialnej kultury biznesowej. Potwierdza to, że przepisy nadal mają znaczenie dla rozwiązywania wyzwań, przed którymi stoją rolnicy i drobni dostawcy, którzy często mają słabszą siłę przetargową w łańcuchu rolno-spożywczym.
Ogólnie rzecz biorąc, liczba dochodzeń i działań egzekucyjnych prowadzonych przez organy krajowe stopniowo rosła, przy czym w latach 2021–2024 wszczęto ponad 4500 dochodzeń. Około jedna trzecia dochodzeń zamkniętych w latach 2021–2024 wykazała naruszenie, co skutkowało 754 sprawami i 41,9 mln euro grzywien w latach 2022–2024, co wskazuje na tendencję wzrostową i rosnące zaangażowanie instytucjonalne w zwalczanie nieuczciwych praktyk handlowych. Jednocześnie dane z badań sugerują, że rolnicy i dostawcy zgłaszają niewielką liczbę nieuczciwych praktyk handlowych, w szczególności z powodu utrzymującego się strachu przed odwetem. Organizacje producentów i inne organizacje dostawców, w tym z państw trzecich, mogłyby odegrać większą rolę we wspieraniu poszczególnych dostawców i składaniu skarg w ich imieniu. W sprawozdaniu zauważono również, że proaktywne dochodzenia są nadal niedostatecznie wykorzystywane przez krajowe organy ścigania. Jednocześnie anonimowe doniesienia okazały się cennym źródłem, pomagającym krajowym organom ścigania w prowadzeniu dochodzeń. Wszystkie te ustalenia należy rozpatrywać w kontekście stosunkowo krótkiego okresu od wejścia w życie dyrektywy.
W sprawozdaniu wskazano obszary wymagające dalszych postępów
Nadal konieczne jest zwiększenie świadomości istnienia dyrektywy wśród rolników i mniejszych dostawców oraz dostępu do informacji. Współpraca między krajowymi organami egzekwowania prawa w sprawach transgranicznych mogłaby zostać dodatkowo wzmocniona. Komisja podjęła już działania w tej sprawie, a jej ostatni wniosek, w sprawie którego współprawodawcy osiągnęli porozumienie polityczne 10 listopada, stanowi krok w kierunku usprawnienia transgranicznego egzekwowania prawa w odniesieniu do nieuczciwych praktyk handlowych.
Jeśli chodzi o efektywność, ocena wykazała, że koszty wdrożenia dyrektywy są proporcjonalne do korzyści, zwłaszcza jeśli weźmiemy pod uwagę producentów pierwotnych i małych dostawców.
Ocena potwierdza również, że dyrektywa jest spójna z innymi interwencjami UE, nie stwierdzając żadnych konfliktów ani niespójności, oraz że zapewnia ona unijną wartość dodaną. Chociaż państwa członkowskie UE wdrażały dyrektywę w różny sposób, co niekiedy stwarzało wyzwania dla przedsiębiorstw działających w różnych państwach członkowskich, rolnicy i mniejsi dostawcy korzystają dzięki niej z minimalnego poziomu ochrony przed nieuczciwymi praktykami handlowymi, zharmonizowanego w całej Unii.