Rewolucja w wykrywaniu patogenów i nowe cele redukcji odpadów: KE podsumowuje kluczowy rok dla bezpieczeństwa żywności – raport za 2025 DG SANTE
Komisja Europejska opublikowała doroczny raport z działalności Dyrekcji Generalnej ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności (DG SANTE) za rok 2025. Dokument ten, podsumowujący pierwszy pełny rok nowej kadencji Komisji, przynosi strategiczne zmiany w obszarze urzędowej kontroli mikrobiologicznej, cyfryzacji nadzoru nad patogenami, a także kluczowe uproszczenia regulacyjne i prawnie wiążące cele redukcji marnotrawstwa żywności. Prezentujemy najważniejsze wnioski z raportu, ze szczególnym uwzględnieniem priorytetowego dla branży obszaru mikrobiologii.
Cyfryzacja mikrobiologii: Platforma SOFI i sztuczna inteligencja w walce z patogenami
Dla unijnego systemu bezpieczeństwa żywności rok 2025 był czasem intensywnego wdrażania zaawansowanych narzędzi molekularnych i cyfrowych do walki z zanieczyszczeniami mikrobiologicznymi. W obliczu poważnych międzynarodowych ognisk epidemiologicznych – takich jak masowe zakażenia bakterią Salmonella Bovismorbificans powiązane z importowanymi nasionami czy powtarzające się incydenty obecności Listeria monocytogenes w żywności gotowej do spożycia (RTE) – Komisja postawiła na przyspieszenie dochodzeń epidemiologicznych.
Kluczowym osiągnięciem promowanym w raporcie jest operacyjne wdrożenie nowoczesnych platform analitycznych, na wzór duńskiego systemu SOFI. Narzędzie to w czasie rzeczywistym porównuje profile DNA (sekwencjonowanie całogenomowe – WGS) bakterii wyizolowanych od pacjentów, z próbkami pobranymi z żywności oraz ze środowiska produkcyjnego zakładów spożywczych. Pozwala to drastycznie skrócić czas identyfikacji źródła skażenia i natychmiastowo wycofać niebezpieczne partie z rynku.
Równolegle DG SANTE uruchomiła system TRACEMAP, wykorzystujący algorytmy sztucznej inteligencji i eksploracji danych w ramach Zintegrowanego Systemu Zarządzania Kontrolami Urzędowymi (IMSOC). TRACEMAP automatycznie analizuje strumienie danych handlowych, identyfikując anomalie i punkty krytyczne w łańcuchu dostaw, w których ryzyko zanieczyszczeń krzyżowych patogenami lub zafałszowań jest najwyższe.
Rygorystyczne kryteria dla produktów pediatrycznych i „zero tolerancji” w iRASFF
Wzmożona cyfryzacja i automatyzacja idą w parze z bezkompromisowym podejściem do najmłodszych konsumentów. Raport za rok 2025 jednoznacznie potwierdza, że kategoria żywności dla niemowląt i małych dzieci, w tym mieszanki mleczne i odżywki w proszku, pozostaje objęta restrykcyjną zasadą „zero tolerancji” dla patogenów takich jak Salmonella czy Cronobacter sakazakii.
Wszelkie procedury szybkiego reagowania w ramach sieci iRASFF zostały uszczelnione, a nadzór nad zakładami produkującymi żywność przeznaczenia medycznego i pediatrycznego został wyłączony z jakichkolwiek ułatwień proceduralnych. Ponadto w ramach systemu IMSOC rozbudowano dedykowaną sieć ochrony dobrostanu zwierząt i bezpieczeństwa surowców, która w samym 2025 roku wygenerowała około 950 alertów, głównie w obszarze transportu i kontroli surowców pochodzenia zwierzęcego.
Pakiet Uproszczeń Bezpieczeństwa Żywności i Pasz: Szansa dla biotechnologii
W obszarze legislacyjnym najważniejszym wydarzeniem ubiegłego roku było przyjęcie przez Komisję 16 grudnia 2025 r. tzw. Pakietu Uproszczeń Bezpieczeństwa Żywności i Pasz (ang. Food and Feed Safety Simplification Package / Omnibus). Decyzja ta została poprzedzona rygorystycznymi testami warunków skrajnych (stress-testing) unijnych przepisów.
Pakiet ten ma na celu zmniejszenie obciążeń administracyjnych oraz obniżenie kosztów operacyjnych przedsiębiorstw, przy jednoczesnym zachowaniu najwyższych standardów bezpieczeństwa konsumenta. Nowe przepisy bezpośrednio przyspieszają procedury wprowadzania na rynek UE innowacyjnych produktów, w tym substancji do kontroli biologicznej (biokontroli), środków ochrony roślin, nowoczesnych dodatków paszowych oraz produktów fermentacji uzyskiwanych z mikroorganizmów modyfikowanych genetycznie (GM). Regulacje te otwierają również drzwi do precyzyjnego stosowania pestycydów przy użyciu nowoczesnych technologii, np. dronów.
Kamieniem milowym było także pomyślne zakończenie w grudniu 2025 r. negocjacji trójstronnych (trilogów) w sprawie przepisów dotyczących roślin uzyskiwanych za pomocą niektórych nowych technik genomicznych (NGT). Oficjalne wejście w życie tych przepisów planowane jest na rok 2026.
Prawnie wiążące cele redukcji marnotrawstwa żywności do 2030 roku
Rok 2025 przyniósł przełom o charakterze obligatoryjnym w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym. Po wypracowaniu porozumienia przez współustawodawców w lutym, w październiku 2025 r. weszła w życie znowelizowana Dyrektywa Ramowa o Odpadach. Wprowadza ona sztywne cele redukcji strat żywności, które państwa członkowskie oraz przedsiębiorcy muszą bezwzględnie osiągnąć do 2030 roku:
- Redukcja o 10% marnotrawstwa żywności na etapie produkcji i przetwórstwa.
- Redukcja o 30% ilości marnowanej żywności na mieszkańca w handlu detalicznym, gastronomii oraz gospodarstwach domowych.
W celu wsparcia przemysłu we wdrażaniu tych norm, DG SANTE uruchomiła programy analiz segmentacji konsumentów oraz unijne kampanie edukacyjne. Trwają także intensywne prace nad stworzeniem jednolitych, zrównoważonych kryteriów zamówień publicznych dla usług cateringowych i dostaw żywności.
Finansowanie bezpieczeństwa i 142 audyty urzędowe w dobie globalizacji
Wszystkie działania operacyjne i kontrolne DG SANTE w 2025 roku były wspierane stabilnym finansowaniem. W ramach filaru bezpieczeństwa żywności Programu na rzecz Jednolitego Rynku (Single Market Programme), budżet wdrażany przez dyrekcję oraz agencję wykonawczą HaDEA wyniósł 240,5 mln EUR. Wskaźnik błędu finansowego w zarządzaniu tymi środkami utrzymano na bardzo niskim poziomie 0,93%, co dowodzi wysokiej efektywności procedur nadzorczych.
Środki te przełożyły się na realną kontrolę łańcuchów dostaw – w minionym roku audytorzy DG SANTE przeprowadzili łącznie 142 kontrole urzędowe weryfikujące zgodność z unijnymi standardami:
- 92 kontrole przeprowadzono na terenie państw członkowskich UE.
- 8 kontroli zrealizowano w krajach kandydujących i objętych procesem rozszerzenia.
- 42 audyty dotyczyły państw trzecich eksportujących żywność na rynek Wspólnoty (z czego aż 28 inspekcji odbyło się bezpośrednio na miejscu, w zakładach produkcyjnych i organach nadzorczych krajów eksporterów). Szczególną uwagę, podczas tzw. Dialogów Wdrożeniowych w lipcu i grudniu, poświęcono uszczelnieniu kontroli granicznych żywności wjeżdżającej do UE.