Wlk. Brytania aktualizuje model profilowania składników odżywczych – nowe zasady dla cukrów i soli – co czeka branżę spożywczą?
Rząd Wielkiej Brytanii ogłosił 26 stycznia zaktualizowany model profilowania składników odżywczych (NPM 2018), który rewolucjonizuje klasyfikację żywności jako „zdrowszej” lub HFSS (high in fat, sugar, salt). Zmiana z całkowitych cukrów na wolne cukry (w tym z soków i miodu) może objąć restrykcjami tysiące produktów, ograniczając ich reklamy i promocje – to odpowiedź na epidemię otyłości wśród dzieci.
Nutrient Profiling Model – podstawa brytyjskich regulacji żywnościowych
NPM to matematyczny algorytm punktowy, który ocenia żywność i napoje na podstawie 100 g porcji (lub 100 ml dla płynów). Oblicza się go jako punkty „A” (ujemne: energia, tłuszcze nasycone, wolne cukry, sól) minus punkty „C” (dodatnie: białko, owoce/warzywa/orzechy/nasiona, błonnik). Produkty z wynikiem ≥4 pkt (żywność) lub ≥1 pkt (napoje) uznaje się za HFSS i poddaje restrykcjom.
Model jest filarem polityki zdrowotnej UK od ponad 20 lat – wspiera m.in. zakaz reklam HFSS dla dzieci (od 2007 r.), regulacje promocji w sklepach (Food Promotion Regulations 2021) czy Advertising Regulations 2024, ograniczające ekspozycję niezdrowej żywności.
W praktyce NPM wpływa na miliardy funtów w branży spożywczej, wymuszając reformulacje produktów i zmiany w marketingu.
Kluczowe zmiany w NPM 2018 – od cukrów do błonnika
Największa nowość to przejście z „całkowitych cukrów” na „wolne cukry” (dodane cukry + te z miodu, syropów, soków i smoothie), z limitem 5% dziennego zapotrzebowania energetycznego (zgodne z SACN 2015). To może przeklasyfikować tysiące produktów, np. napoje 100% soków czy jogurty owocowe.
Inne aktualizacje dostosowują model do współczesnych norm: niższa referencyjna energia (2000 kcal zamiast 2130), sól zamiast sodu (6 g/dzień), wyższy błonnik (30 g AOAC vs 24 g) i białko (45 g vs 42 g), plus włączenie nasion do kategorii „C”. Te zmiany lepiej odzwierciedlają dietetyczne wytyczne, promując produkty bogate w błonnik i ubogie w „puste kalorie”.
| Składnik odżywczy | Stary model (2004/05) | Nowy model (NPM 2018) | Komentarz obesityhealthalliance |
| Energia | 8950 kJ (2130 kcal) | 8400 kJ (2000 kcal) | Dopasowanie do średniego zapotrzebowania |
| Tłuszcze nasycone | 11% energii | 11% energii | Bez zmian |
| Cukry | Całkowite (21% energii) | Wolne cukry (5% energii) | Kluczowa zmiana – obejmuje soki i miód |
| Sól/Sód | 2400 mg sodu | 6 g soli | Uproszczenie |
| Błonnik (AOAC) | 24 g | 30 g | Wyższe progi „C” |
| Białko | 42 g | 45 g | Lekki wzrost |
| Owoce/warzywa F/V/O/N/S | % masy bez zmian | Dodano nasiona (S) | Szersza kategoria |
Wpływ na branżę spożywczą i konsumentów
Nowa klasyfikacja dotknie produkty jak soki owocowe, płatki śniadaniowe z suszonymi owocami czy gotowe sosy – wiele z nich stanie się HFSS, co oznacza zakaz reklam TV/radio przed 21:00, ograniczenia w supermarketach i online.
Obesity Health Alliance i WCRF oceniają zmiany jako krok w walce z otyłością (dzieci w UK przekraczają normy wolnych cukrów dwukrotnie), ale przemysł (np. Food & Drink Federation) alarmuje o kosztach: miliardy na reformulacje i potencjalne straty sprzedaży.
Dla konsumentów to szansa na zdrowsze wybory, ale też wzrost cen reformulowanych produktów. NPM 2018 nie wchodzi od razu w życie – rząd planuje konsultacje nt. wdrożenia w polityce (np. HFSS reform 2025), z okresem przejściowym.
Implikacje dla Polski i UE
Choć NPM to regulacja UK (po Brexicie), wpłynie na eksport polskich produktów do Wielkiej Brytanii i może zainspirować unijne Nutri-Score czy rozporządzenia nt. etykietowania (np. propozycje FSVO).
Branża spożywcza w Polsce, eksportująca słodycze czy napoje, powinna monitorować zmiany – podobne trendy widać w debacie o „nowych pokarmach” i biotechnologii.
Eksperci radzą zacząć testy NPM 2018 już teraz, by uniknąć zaskoczeń.